Kaplan Tankları, T-34′ler ve Türkiye

lochmannda Toydemir

İlya Boyaşov “Tankçı ya da Beyaz Kaplan” adlı romanda, 2. Dünya Savaşı’nın sonucunu belirleyen Sovyet T-34 ile Alman Tiger-Kaplan tanklarının mücadelesini anlatıyor. Bu hikayenin şaşırtıcı bir Türkiye cephesi de var. Sovyet ordusu Nazi ordusunun işgalini püskürtmeye çalışırken, 1943 yazında, bir Türk askeri heyeti de Harkov’da Kaplan tanklarının tatbikatını izliyordu.

Cemil Koçak’ın Türkiye’de Milli Şef Dönemi: 1938-1945 (Yurt Yayınevi, 1986) heyetin 6 Temmuz günü Hitler’le görüşmesini o dönemde yapılan bir dizi görüşmenin bir parçası olarak ele alıyor. Tunca Bengin’se Temmuz 1943’te, 1. Ordu Komutanı Cemil Cahit Toydemir başkanlığındaki bir heyetin, bu ay içinde Hitler’in davetiyle gizli bir Almanya ve Alman işgali altındaki Rus toprakları ziyareti yaptığını yazıyor. Bu ziyaret sırasında, heyet Kursk’ta, Japon askeri komutanların da katıldığı bir tatbikatta Kaplan tanklarını inceliyor. Bengin’e göre Almanya ziyaretinde “Hitler.. ‘Türkiye’ye tank teslimatının’ durumunu öğrenmek istiyor. Toydemir yanıt veriyor: ‘İlk parti geldi, gördüm.’” (“Türk paşanın Hitler’le pazarlığı,” Milliyet, 09.01.1991) Bengin’in bu yazısını Milliyet gazetesi “47 yıl önce de savaşa çekilmek istenmiştik” diye manşete taşımış.

Russland-Süd, Panzer VI (Tiger I), Besichtigung durch türkische Offiziere

Bu ziyareti daha sonra Rıfat Bali, “Orgeneral Cemil Cahit Toydemir’in Almanya Gezisi – Hitler ile Görüşme” (Toplumsal Tarih, Sayı: 165, 2007) adlı makalesinde ayrıntılı olarak ele alıyor. Makalede Toydemir’in döndükten sonra İsmet İnönü’ye sunduğu rapora ve Alman Dışişleri Bakanlığı’ndan bazı değerlendirmelere de yer veren Bali, olayın anlaşılması için arşivlerin araştırılması gerektiğini belirtiyor.

Almanya’yla yapılan bu görüşmeler daha sonra da Avni Özgürel’in “Hitler: Bizim yanımızda savaşa var mısınız?” (Radikal, 19.04.2009) başlıklı yazısında da ele alınmış. Bu yazıda Toydemir heyetinin ikinci bir heyet olduğu, görüşmelerin çok daha önce, 1941 yılında başladığı ve Alman istihbaratının Kapalıçarşı’da karargah kurulduğu belirtiliyor.

Hitler’le ilgili yeni belgeler içeren bir derlemede (The Hitler Book: The Secret Dossier Prepared for Stalin from the Interrogations of Otto Guensche and Heinze Linge, Hitler’s Closest Personal Aides, Henrik Eberle, Matthias Uhl, PublicAffairs, 2009) 1943 ziyaretinin Haziran’da olduğu, heyetin önce Kursk’taki tatbikatı izleyip sonra Hitler’le görüştüğü belirtiliyor. Daha sonra Fransa’daki askeri durumu da izlemeye giden heyet için Hitler, Harkov’daki tatbikattan etkilendiklerini düşünüyor bu kaynağa göre. Rusya’da Kaplan tankı üzerine yeni yayınlanan bir çalışmada M.B. Baryatinski’yse “Bu tatbikat Hitler tarafından Türkiye’yi savaşa sokmak için düşünülmüştü” diye yorumluyor (Тяжёлый танк «Тигр» Смертельное оружие Рейха, Eksmo, 2006).

Bu dönemde, Ocak 1943’te yapılan Adana Konferansı ve Aralık 1943’te yapılan İkinci Kahire Konferansı gibi toplantılarla Türkiye müttefiklerin yanında savaşa girmeye de ikna edilmeye çalışılmıştı. Fakat anlaşılan Türkiye bağımsızlığını ve tarafsızlığını korumak için çok taraflı görüşmeleri sürdürmeyi tercih etmiş.

Ve tam da Tankçı, Naydenov savaş alanlarında Beyaz Kaplan’ı kovalarken komutanlarımız tatbikatta “kaplanları” inceliyordu; ve yine o sırada Sabahattin Ali İçimizdeki Şeytan için yargılanırken, Kürk Mantolu Madonna’sı ve Nâzım Hikmet’in de çevirisine katkıda bulunduğu Harp ve Sulh yayınlanıyordu; onlar faşizmin Sovyet topraklarında yenilgiye uğratılmasını bekliyorlardı. Demek ki Tankçı’nın zafer kazanmasını bekliyorlardı, o yüzden bu tatbikat, tarihin çok şaşırtıcı bir buluşması ve işte bize edebiyat yoluyla geri dönüyor. Tam bir Moby Dick gibi.

Sabri Gürses

Tankci